“YANGI O‘ZBEKISTON OLIMPIYA CHO‘QQILARI” MUSOBAQALAR TIZIMIDA SPORTCHILARNI SARALASH MEXANIZMI: HUQUQIY ASOSLARI, AMALIYOTI VA TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI

Authors

  • Olimov Kabirjon Dadajonovich Osiyo xalqaro universiteti, MM-5 JM-26-guruh talabasi Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: olimpiya zaxirasi, sport seleksiyasi, iqtidorni aniqlash, “Prezident Olimpiadasi”, PQ-221, nisbiy yosh effekti, vertikal integratsiyalashgan tizim

Abstract

Maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 8-iyuldagi PQ-221-son qarori bilan joriy etilgan uch bosqichli “Yangi O‘zbekiston Olimpiya cho‘qqilari” musobaqalar tizimida iqtidorli sportchilarni saralash mexanizmi kompleks tadqiq etiladi. Tadqiqotda normativ-huquqiy hujjatlar tahlili, rasmiy statistik ma’lumotlarni tizimlashtirish hamda iqtidor seleksiyasi bo‘yicha xalqaro nazariy modellar bilan qiyosiy tahlil usullari qo‘llanildi. Saralash bosqichlari, ishtirok huquqi, g‘oliblarni olimpiya markazlariga yo‘naltirish tartibi, murabbiylar va hududlarni rag‘batlantirish vositalari ochib berilgan. 2025–2026-yillar amaliyoti ma’lumotlari asosida saralash “voronkasi” ko‘rsatkichlari aniqlangan. Tizimning kuchli tomonlari bilan bir qatorda nisbiy yosh effekti, biologik yetilishdagi farqlar, erta ixtisoslashuv bosimi va normativ nomuvofiqliklar bilan bog‘liq xavflar asoslab berilgan hamda tizimni takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

 

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 8-iyuldagi “2028-yilda Los-Anjeles shahrida (AQSH) bo‘lib o‘tadigan XXXIV yozgi Olimpiya va XVIII Paralimpiya o‘yinlariga O‘zbekiston sportchilarini kompleks tayyorlash to‘g‘risida”gi PQ-221-son qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: lex.uz/uz/docs/-7617536

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 11-dekabrdagi PQ-373-son qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: lex.uz/uz/docs/-7904671

3. Olimpiya harakatini rivojlantirish rejalari ko‘rib chiqildi // O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. – 01.07.2025. – URL: president.uz/uz/lists/view/8282

4. Sport ta’limi va olimpiya harakati bo‘yicha rejalar ko‘rib chiqildi // O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. – 16.04.2025. – URL: president.uz/uz/lists/view/8065

5. O‘zbekistonda Prezident olimpiadasi tashkil etiladi // Daryo. – 13.02.2025. – URL: daryo.uz; shuningdek: president.uz/oz/lists/view/7870

6. Andijonda 2026-yilgi “Yangi O‘zbekiston Olimpiya cho‘qqilari” va “Prezident Olimpiadasi” musobaqalariga start berildi // Andijon shahar hokimligi. – 24.05.2026. – URL: gov.uz

7. “Yangi O‘zbekiston Olimpiya cho‘qqilari” sport musobaqalarining yangi mavsumiga start berildi // O‘zbekiston Milliy olimpiya qo‘mitasi. – URL: olympic.uz

8. Prezident Olimpiadasi o‘yinlarining g‘olib va sovrindorlari hamda barcha ishtirokchilariga (Prezident tabrigi) // gov.uz. – 04.12.2025. – URL: gov.uz

9. Vaeyens R., Lenoir M., Williams A.M., Philippaerts R.M. Talent identification and development programmes in sport: current models and future directions // Sports Medicine. – 2008. – Vol. 38, No. 9. – P. 703–714.

10. Côté J. The influence of the family in the development of talent in sport // The Sport Psychologist. – 1999. – Vol. 13, No. 4. – P. 395–417.

11. Bloom B.S. (Ed.) Developing Talent in Young People. – New York: Ballantine Books, 1985.

12. Balyi I., Hamilton A. Long-Term Athlete Development: Trainability in Childhood and Adolescence. Windows of Opportunity. Optimal Trainability. – Victoria: National Coaching Institute British Columbia & Advanced Training and Performance Ltd., 2004.

13. Cobley S., Baker J., Wattie N., McKenna J. Annual age-grouping and athlete development: a meta-analytical review of relative age effects in sport // Sports Medicine. – 2009. – Vol. 39, No. 3. – P. 235–256.

14. Sport-ta’lim muassasalari faoliyatini takomillashtirish, iqtidorli yoshlarni aniqlash, tanlash va saralashning raqamlashtirilgan yangi tizimini joriy qilish to‘g‘risida (Prezident qarori) // O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. – URL: president.uz/oz/lists/view/4900

15. Prezident bugun Olimpiya shaharchasiga boradi // Anhor.uz. – 2025. – URL: anhor.uz

16. Prezident Olimpiadasiga start berildi // O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. – 26.11.2025. – URL: president.uz/uz/lists/view/8709

17. Farg‘onalik yosh sportchilar Prezident olimpiadasida yuksak natijalarni maqsad qilgan // Farg‘ona viloyati hokimligi. – 22.10.2026. – URL: gov.uz

18. 2026-yilda sport sohasida erishilgan natijalar // Navoiy viloyati hokimligi. – URL: gov.uz

19. Voleybol: “Yangi O‘zbekiston Olimpiya cho‘qqilari” musobaqasi boshlandi // O‘zA. – URL: uza.uz

20. Barth M., Güllich A., Macnamara B.N., Hambrick D.Z. Predictors of junior versus senior elite performance are opposite: a systematic review and meta-analysis of participation patterns // Sports Medicine. – 2022. – Vol. 52, No. 6. – P. 1399–1416. – DOI: 10.1007/s40279-021-01625-4

21. Güllich A., Macnamara B.N., Hambrick D.Z. What makes a champion? Early multidisciplinary practice, not early specialization, predicts world-class performance // Perspectives on Psychological Science. – 2022. – Vol. 17, No. 1. – P. 6–29. – DOI: 10.1177/1745691620974772

22. Till K., Baker J. Challenges and [possible] solutions to optimizing talent identification and development in sport // Frontiers in Psychology. – 2020. – Vol. 11. – Article 664. – DOI: 10.3389/fpsyg.2020.00664

Published

2026-10-05